Umay ne demek?

Umay adı, Orhun Anıtlarının birçok yerinde geçmektedir. Tonyukuk Yazıtında “ Tengri Umay ıduk yir sub basa birti erinç” ( Tanrıça Umayt ve Kutsal yerler ve su bizim için onları ezdi)olarak; Kül Tekin yazıtında ise “ Umay tah ögüm qatun qutinga inim Kül Tegin er at buldı ( Küçük kardeşim prens Kül Tekin, reşit ( ergin) adını aldı ( büyütüldü)i Umay’a benzeyen annem katun’un sayesinde” diye geçmektedirumay

Ayrıca Divan-ı Lügat-üt Türk’te de Kaşgarlı Mahmut “ Umayka tapınsa ağıl bolur ( Umaya tapsa –ibadet etse- oğul sahibi olur ) diye bir atasözü nakletmiştir.

Aynı zamanda umay, eski Türkler'de anneleri ve çocukları koruyan, olumlu nitelikleri bulunduğuna inanılan bir ruhtur. Yir-sub'un (=yer-su; yerin ve suların ruhları) Türk topluluklarına yardım etmesi gibi omay-umay da yalnızca çocukları değil, bütün türk boylarını koruyan, onlara kut veren bir varlıktır. Bundan ötürü umay-omay, kırgız türkleri'ne göre bol ürün almaya, mal-mülkün artmasına da yardım eder.